واقعیتی ناشناخته به نام مندا: معرفی دین صابئین یا مندائیان (ماندا) در جغرافیای کنونی ایران!؟
كليات (مقدمه)
مندائیان پیروان حضرت یحیی هستند که در کنارههای رودخانههای دجله، فرات و کارون زندگی میکنند. جمعیت آنها را ۷۰ هزار نفر در عراق و ۲۵ هزار نفر در ایران برآورد میکنند.
اصلیترین رکن دینی آنها غسل تعمید در روزهای یکشنبه در آب روان است. لالاترین ردهٔ روحانیان در میان آنها گنجور و پس از آن تَرمیده است.
مندائیان را فقط در کنار رود ها و نهر ها میتوان پیدا کرد زیرا همه چیز زندگی آنان به آب بستگی دارد چنان که ابن ندیم در کتابش (الفهرست) مندائیان را قومی میداند که با آب زندگی میکنند و همه چیز را قبل از خوردن میشویند. محل سکونت آنها در ایران خوزستان و در کنار رود کارون است به نحوی که محله ای درخرمشهر در کنار شط دارند. ابتدای سال در دین مندا روز تولد حضرت آدم علیه السلام است که به اعتقاد آنها روز 2 مرداد است و در این روز مراسمی هم دارند .
در بعضی سنتهای اسلامی آنان را به اشتباه ستارهپرست دانستهاند. (صابئین ستارهپرست هستند الگو: تفسیر اشتباه از سوره حج آیه 17) اما ایشان خود را پیروان یحیای پیامبر میدانند. چرا که عدهای از ستاره پرستان اهل حران از ترس خلیفه مسلمین که با آنان اتمام حجت کرده بود خود را به دلیل اغماضی که قرآن نسبت به صابئین روا داشته بود صابئی خواندند. گفتنی است مندائیان با جمعیتی قریب به ۲۵ هزار در ایران زندگی میکنند. عدهٔ دیگری از آنان نیز قریب ۷۵۰۰۰ نفر تا سال ۲۰۰۲ در عراق زندگی میکردند که پس از جنگ میان آمریکا و عراق بیشتر آنها به اردن و سوریه و نیز کشورهای غربی کوچ کردند.
دین
دین صابئی دینی است غیر از یهودیت و مسیحیت. آنها به خدا و قیامت اعتقاد دارند. برای خود زبان و خط دارند. اهل نماز و روزه هستند. آنها روزانه پنج بار نماز میخوانند و دارای کتاب هستند و در قرآن نیز نه تنها به اهل کتاب بودن یحیی اشاره شده بلکه در سه آیه نام صابئین همتراز پیروان ادیان آسمانی قرار گرفته است مانند سوره حج آیهٔ هفده. نام کتاب منداییان «گنزا رباً» یا «گنج آسمانی» است که به زبان مندایی از تیره سامی و شاخه آرامی شرقی نگاشته شدهاست. در دین منداییان یا همان صابئین مغتسله که در خوزستان به صبی معروف هستند، پندارههایی مشابه آنچه در جهانبینی زرتشت به چشم میخورد وجود دارد، مانند اصالت نور و پاکی آن در برابر تاریکی گمراه کننده.
آداب و سنن
صابئین ماندایی روزانه پنج بار نماز بجای میآورند.در دین آنها آب روان و جاری قداست و پاکی ویژهای دارد و برای بسیاری از فرایض از آب روان استفاده میگردد. ازاینرو، غالبا صابئین در کنار رودخانههای پرآب زندگی میکنند. شغل اصلی آنها زرگری و طلافروشی و نقره کاری است. در زمان ازدواج برای محرم شدن عروس و داماد باید در آب رفته و غسل کنند. غسل سنت پیغمبرشان یحیی است که او خود به یحیای معمدان یا باپتیست معروف بودهاست.
مندائیان قوانین عجیب دیگری هم دارند از جمله اینکه دخول در دین آنها مجاز نیست و غیر مندائی نمیتواند مندائی شود و یا اینکه با اقوام دیگر ازدواج نمیکنند و تبلیغ دین خود را جایز نمیدانند. آنها چند کتاب مقدس دارند که مهمترین آنها کتاب گنزا رابا (گنجه ربه) نام دارد که معتقدند بر یحیای نبی نازل شده است . آنها از پیامبران آدم و نوح و ابراهیم و ادریس و یحیی (علی نبینا و آله و علیهم السلام) را قبول دارند وبا یهودیان دشمنی دارند و معتقدند که تورات کتاب نادرست و گمراه کننده ایست .
در نزد صابئین قتل نفس، سوگند دروغ، الكل و شرب قبل از غسل جنابت، راهزنى و دزدى، كار در اعیاد مقدس، زنا، ختنه، عدم اداى دین، خوردن گوشت حیوانى كه دم داشته باشد، ازدواج با زنان بیگانه، پوشیدن جامه كبود، شهادت به دروغ، رباخوارى، خیانت در امانت، لواط و قمار و... از محرمات است. مندائیان به ستارگان احترام خاصی میگذارند و معتقدند که خداوند جهان را آفرید و امور را به دست هفت ستاره سپرد.
غسل تعميد
غسل تعمید را شاید یکی از مهم ترین اعمال عبادی آنها باید دانست .مندائیان که خود را پیرو یحیی نبی میدانند معتقدند یحیی عیسی را غسل تعمید داده است. در مورد غسل تعمید باید گفت غسلی خاص است که در میان مسیحیان نیز رواج دارد. در بسیاری از فراز های انجیل از غسل تعمید یاد شده است. اعتقاد آنها این است که این غسل باعث طهارت روح و رستگاری خواهد بود و در آب با خواندن جملاتی توسط یک فرد روحانی انجام میشود.
انديشه سياسي مندائيان
جامعه ايده آل و آرماني از طريق اخلاق قابل تحقق است. براي برپايي جامعه آرماني، بهره جويي از منش سياسي اعم از: زور و خشونت، انقلاب و يا توسعه ارضي ممنوع است. دين صائين به علل تاريخي و ماهيت ديني در بخش سياست عقيم مانده است. نفي سياست بر اساس تفسير روحانيون مندايي از آموزه هاي گنزا ربا صورت گرفته است. روحانيون همه آيات و بوثه هاي (سوره) گنزا ربا را در قالب عرفان و منطق با روانشناسي سياسي خويش تفسير كرده اند.
درباره قومی باستانی و بسیار کهن است که در ایران زندگی می کنند ولی با این وجود کمتر کسی در مورد آنها می داند . صائبین مندا از اقوام بسیار قدیمی هستند که هنوز در برخی مناطق ایران زندگی می کنند و پایبند به آداب ورسوم خودشان هستند صائب در عرف لغت اسلامی به معنای ستاره پرست آمده است ولی در ریشه لغوی آن اختلاف است . بعضی آن را لغتی عربی میدانند به معنای از دینی برگشته و به دین دیگر روی آورده . بعضی آن را لغتی کلدانی می دانند و بعضی آن را لغتی عبری به معنای فرو رونده در آب می دانند . صائبین چند گروه هستند که هر کدام ادعا دارند که فرقه صائبین که در قرآن آمده آنها هستند . شاید سوال شود آنها وقتی قرآن را قبول ندارند چرا جمله قرآن را به خود نسبت می دهند . اصل قضیه از اینجا ناشی میشود که در بین علمای اسلام اختلاف است که صائبین حقیقی چه کسانی هستند واز آن به صائبین حقیقی ویا دروغی تعبیر می کنند. و از آنجا که چون در قرآن صائبین در کنار یهود و نصاری ذکر شده اند وقرآن آنها را از اهل کتاب بر شمرده اگر اینها همان صائبین مد نظر قرآن باشند از اهل کتاب حساب می شوند ودر نتیجه بنا بر احکام اسلامی می توانند در ممالک اسلامی به عنوان کافر ذمی زندگی کنند و اگر داخل در اهل ذمه نشوند از کفار حربی محسوب شده و مهدور الدم خواهند بود و مقاتله با آنها واجب است لذا صائبین مخصوصا گروه صائبین مندا که در عراق وایران زندگی می کردند سعی بسیار نمودند تا از کفار ذمی به حساب آیند و بتوانند در مناطق خود زندگی کنند . تا قبل از انقلاب بسیار بر آنها سخت گرفته میشد و آنها غالبا به صورت پنهانی زندگی میکردند ولی بعد از انقلاب و خصوصا بعد از زعامت آیت الله خامنه ای وبا فتوای ایشان مبنی بر اهل کتاب بودن مندائیان به صورت شهروند عادی در ایران زندگی میکنند .مندائیان را فقط در کنار رود ها و نهر ها میتوان پیدا کرد زیرا همه چیز زندگی آنان به آب بستگی دارد چنان که ابن ندیم در کتابش (الفهرست) مندائیان را قومی میداند که با آب زندگی میکنند و همه چیز را قبل از خوردن میشویند . محل سکونت آنها در ایران خوزستان و در کنار رود کارون است به نحوی که محله ای درخرمشهر در کنار شط دارند و قریب به 10 تا 15 هزار نفر از آنها در ایران زندگی میکنند که شغل اکثر آنها زرگری است . ودر عراق نیز جمعیتی قریب به 10 هزار نفر در حاشیه دجله و فرات زندگی می کنند . ابتدای سال در دین مندا روز تولد حضرت آدم علیه السلام است که به اعتقاد آنها روز 2 مرداد است و در این روز مراسمی هم دارند
غسل تعمید را شاید یکی از مهم ترین اعمال عبادی آنها باید دانست .مندائیان که خود را پیرو یحیی نبی میدانند معتقدند یحیی عیسی را غسل تعمید داده است . در مورد غسل تعمید باید گفت غسلی خاص است که در میان مسیحیان نیز رواج دارد و دوستانی که انجیل را مطالعه کرده باشند دیده اند که در بسیاری از فراز های انجیل از غسل تعمید یاد شده است و اعتقاد آنها این است که این غسل باعث طهارت روح و رستگاری خواهد بود و در آب با خواندن جملاتی توسط یک فرد روحانی انجام میشود . مندائیان قوانین عجیب دیگری هم دارند از جمله اینکه دخول در دین آنها مجاز نیست و غیر مندائی نمی تواند مندائی شود و یا اینکه با اقوام دیگر ازدواج نمی کنند و تبلیغ دین خود را جایز نمی دانند . آنها چند کتاب مقدس دارند که مهم ترین آنها کتاب گنزا رابا (گنجه ربه) نام دارد که معتقدند بر یحیای نبی نازل شده است . آنها از پیامبران آدم و نوح و ابراهیم و ادریس و یحیی (علی نبینا و آله و علیهم السلام) را قبول دارند وبا یهودیان دشمنی دارند و معتقدند که تورات کتاب نادرست و گمراه کننده ایست .